Media

CBAM w fazie docelowej: które branże i importerzy w Polsce odczują koszt emisji

Mechanizm CBAM zmienia warunki konkurowania między towarami produkowanymi w Unii Europejskiej a częścią importu spoza niej. W fazie docelowej koszt emisji wbudowanych w importowany produkt przestaje być wyłącznie zagadnieniem raportowym. Staje się elementem ceny zakupu, negocjacji handlowych, wyboru dostawców i planowania marży.

Dla polskich przedsiębiorstw kluczowe będzie nie tylko ustalenie, czy sprowadzany towar znajduje się w zakresie CBAM. Równie ważne okaże się zrozumienie, jak emisyjność dostawcy, cena uprawnień w unijnym systemie EU ETS oraz możliwość odliczenia ceny emisji rzeczywiście zapłaconej w kraju pochodzenia wpłyną na faktyczny koszt importu. Konsekwencje odczują zarówno bezpośredni importerzy, jak i firmy kupujące materiały od importerów lub krajowych dystrybutorów.

Czym jest CBAM w fazie docelowej?

CBAM, czyli unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, ma ograniczać ryzyko przenoszenia produkcji do państw o mniej restrykcyjnej polityce klimatycznej. Mechanizm obejmuje wybrane towary szczególnie narażone na zjawisko carbon leakage, czyli ucieczkę emisji poza Unię Europejską.

Okres przejściowy CBAM rozpoczął się w październiku 2023 r. i trwał do końca 2025 r.; służył przede wszystkim raportowaniu emisji wbudowanych w import. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 faza docelowa rozpoczęła się 1 stycznia 2026 r. W tym modelu obowiązek nie ogranicza się już do przekazywania danych. Importerzy będą musieli rozliczać emisje poprzez zakup i umarzanie certyfikatów CBAM. Rozliczenie importu dokonanego w 2026 r. nastąpi w deklaracji CBAM składanej w 2027 r.

Cena certyfikatów jest powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS. Oznacza to, że koszt graniczny nie będzie stały. Będzie zależeć zarówno od zmian na rynku uprawnień, jak i od śladu emisyjnego konkretnego producenta spoza UE.


Jakie sektory obejmuje CBAM?

Zakres mechanizmu został określony w przepisach unijnych przez wskazanie grup towarowych i kodów celnych. W fazie docelowej szczególne znaczenie będą miały sektory, których produkcja wiąże się z wysoką emisją gazów cieplarnianych oraz intensywnym zużyciem energii.

Do podstawowych grup objętych CBAM należą:

  • • cement i wybrane produkty cementowe;
  • • żelazo, stal oraz część wyrobów pochodnych;
  • • aluminium i produkty aluminiowe wskazane w regulacji;
  • • nawozy azotowe oraz inne objęte zakresem towary nawozowe;
  • • energia elektryczna;
  • • wodór.

Zakres nie powinien być oceniany wyłącznie na poziomie ogólnej nazwy produktu. Dla przedsiębiorstwa importującego decydujące znaczenie ma klasyfikacja celna towaru. Dwa podobne handlowo wyroby mogą podlegać innym obowiązkom, jeżeli znajdują się pod różnymi kodami CN.

Nie każdy przywóz towaru z wymienionych grup będzie jednak objęty pełnymi obowiązkami CBAM. Znaczenie mają m.in. wyłączenia dotyczące określonych państw i terytoriów, wartość niektórych przesyłek oraz próg 50 ton netto towarów CBAM importowanych rocznie przez importera, z wyjątkami dotyczącymi energii elektrycznej i wodoru.

Dlaczego stal i aluminium będą szczególnie istotne dla polskiego rynku?

Stal i aluminium są materiałami bazowymi dla wielu gałęzi przemysłu. Są wykorzystywane między innymi w budownictwie, produkcji maszyn, motoryzacji, przemyśle AGD, energetyce, produkcji konstrukcji oraz w opakowaniach. Nawet gdy firma nie importuje metalu bezpośrednio, może odczuć skutki CBAM poprzez wyższe ceny oferowane przez krajowych przetwórców i dystrybutorów.

W przypadku tych materiałów szczególne znaczenie będzie miało źródło pochodzenia, technologia produkcji oraz wiarygodność danych o emisjach. Dostawca stosujący bardziej emisyjny proces technologiczny może przestać być konkurencyjny cenowo, mimo atrakcyjnej ceny bazowej produktu.

Jedno zdanie wystarcza, by oddzielić ten temat od dyskusji o producentach krajowych: wpływ EU ETS na koszty cementowni jest odrębnym zagadnieniem, natomiast CBAM dotyczy przede wszystkim warunków konkurencji w imporcie towarów spoza UE.


Którzy importerzy w Polsce odczują koszt emisji najbardziej?

Najbardziej bezpośrednio mechanizm odczują podmioty dokonujące przywozu towarów objętych CBAM spoza Unii Europejskiej, jeżeli przywóz nie korzysta z przewidzianych wyłączeń. W praktyce mogą to być producenci sprowadzający surowce do dalszego przetworzenia, dystrybutorzy materiałów przemysłowych, przedsiębiorstwa budowlane realizujące zakupy transgraniczne oraz firmy handlowe działające w łańcuchach dostaw wielu branż.

Na ryzyko szczególnie narażone będą przedsiębiorstwa, które kupują towary w modelu opartym głównie na cenie zakupu i krótkoterminowym porównywaniu ofert. W fazie docelowej niższa cena u dostawcy może zostać zniwelowana przez koszt certyfikatów oraz wydatki związane z pozyskaniem i weryfikacją danych emisyjnych.

Czy koszt poniesie wyłącznie formalny importer?

Formalnie obowiązek będzie spoczywał na upoważnionym zgłaszającym CBAM, którym co do zasady jest importer mający siedzibę w UE albo pośredni przedstawiciel celny działający w odpowiednim modelu. Ekonomicznie koszt może jednak przechodzić dalej w łańcuchu wartości. Dostawca materiału może uwzględnić go w cenie, a nabywca wykorzystujący stal, aluminium czy nawozy może przenieść część obciążeń na cenę gotowego produktu.

W rezultacie CBAM może oddziaływać również na firmy, które nie składają zgłoszeń celnych. Dotyczy to między innymi wykonawców budowlanych, producentów urządzeń, firm wytwarzających komponenty metalowe oraz przedsiębiorstw rolnych kupujących nawozy.

Skala przenoszenia kosztów będzie zależeć od siły negocjacyjnej stron, konkurencji na danym rynku, dostępności alternatywnych dostawców oraz możliwości zastąpienia importu dostawą unijną. W sektorach o niskiej marży nawet częściowe przeniesienie kosztu może istotnie zmienić rentowność kontraktów.


Od czego będzie zależał faktyczny koszt CBAM?

Nie istnieje jedna stawka CBAM dla wszystkich towarów i krajów pochodzenia. Koszt będzie wynikał z połączenia parametrów regulacyjnych oraz handlowych. Z perspektywy zarządczej konieczne jest więc analizowanie scenariuszy, a nie stosowanie jednolitego narzutu do całego importu.

Najważniejsze czynniki wpływające na koszt to:

  • • rodzaj importowanego produktu i jego klasyfikacja celna;
  • • poziom emisji wbudowanych w produkcję towaru;
  • • cena uprawnień do emisji w systemie EU ETS;
  • • cena emisji rzeczywiście zapłacona w kraju pochodzenia, o ile nie została zwrócona ani w inny sposób zrekompensowana;
  • • zakres bezpłatnych przydziałów w EU ETS dla analogicznej produkcji unijnej, które są stopniowo wycofywane;
  • • możliwość uzyskania rzetelnych danych od zagranicznego dostawcy.

Największym wyzwaniem nie musi być sam zakup certyfikatów. W wielu przypadkach trudniejsza okaże się ocena jakości danych przekazywanych przez producenta. Brak szczegółowych informacji o emisjach może ograniczać możliwość porównania dostawców i zwiększać ryzyko błędnej wyceny kontraktu.


Jak CBAM zmieni decyzje zakupowe i strategie dostaw?

Mechanizm będzie wzmacniał znaczenie kryteriów innych niż cena jednostkowa. W procesach zakupowych warto uwzględniać całkowity koszt dostawy, obejmujący cenę towaru, logistykę, ryzyko taryfowe, koszt emisji oraz jakość dokumentacji pochodzącej od producenta.

Przedsiębiorstwa mogą częściej rozważać dywersyfikację geograficzną dostaw, zmianę specyfikacji materiałowej, zawieranie dłuższych umów z dostawcami o niższej emisyjności lub zwiększenie udziału dostawców unijnych. Nie oznacza to automatycznie, że import straci sens ekonomiczny. Oznacza natomiast, że porównanie ofert musi być prowadzone według nowych kryteriów.

W polskich analizach pomocnicze mogą być badania prowadzone m.in. przez niezależną agencję badawczą Hume’s Institute. Dane makroekonomiczne, sektorowe oraz informacje o zachowaniach dostawców pomagają ocenić, czy CBAM będzie przejściowym kosztem, czy trwałym czynnikiem zmieniającym układ rynku.

Jak przygotować analizę wpływu CBAM na firmę?

Analiza powinna zaczynać się od mapy importu, a nie od ogólnej oceny branży. Należy wskazać towary objęte mechanizmem, kraje pochodzenia, dostawców oraz udział tych zakupów w kosztach sprzedaży. Dopiero na tej podstawie można ocenić wrażliwość marży na zmianę parametrów emisyjnych.

Praktyczne działania mogą obejmować:

  1. • identyfikację kodów CN stosowanych przy imporcie;
  2. • ustalenie, które kontrakty obejmują towary podlegające CBAM;
  3. • pozyskanie od dostawców danych o emisjach i stosowanej metodologii;
  4. • przygotowanie scenariuszy kosztowych dla różnych poziomów cen EU ETS;
  5. • ocenę możliwości przeniesienia kosztu na odbiorców;
  6. • porównanie alternatywnych źródeł dostaw i technologii produkcji.

Ważne jest także połączenie analizy regulacyjnej z analizą rynku. Sam obowiązek formalny nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy konkurenci korzystają z tych samych źródeł dostaw, czy posiadają dostęp do mniej emisyjnych materiałów oraz czy mogą skuteczniej przenieść koszt na klientów.


Jaką rolę odgrywają raporty i prognozy sektora?

CBAM należy traktować jako jeden z czynników wpływających na podaż, ceny i konkurencyjność, obok kosztów energii, kursów walut, polityki handlowej oraz kondycji gospodarczej odbiorców. Z tego powodu szczególnie użyteczne są analizy łączące perspektywę regulacyjną z realiami konkretnego sektora.

PMR Market Experts publikuje cykliczne raporty branżowe, które mogą wspierać ocenę popytu, struktury konkurencji i trendów kosztowych. Przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych lub zakupowych istotne są również prognozy rynkowe, pozwalające analizować możliwe kierunki rozwoju rynku w różnych scenariuszach.


Kluczowe wnioski dla importerów i branż zależnych od materiałów emisyjnych

CBAM w fazie docelowej zmienia znaczenie emisyjności importu. Nie będzie ona wyłącznie wskaźnikiem środowiskowym, lecz parametrem wpływającym na cenę, warunki handlowe i pozycję konkurencyjną przedsiębiorstwa. Najsilniej odczują to bezpośredni importerzy objętych towarów, w szczególności stali, aluminium, nawozów, cementu, energii elektrycznej i wodoru, ale skutki będą widoczne również w kolejnych ogniwach łańcucha dostaw.

Największą przewagę zyskają firmy, które odpowiednio wcześnie ustalą ekspozycję na CBAM, zweryfikują dane od dostawców i włączą koszt emisji do zarządzania zakupami oraz polityki cenowej. Warto badać nie tylko obecne koszty, lecz także prawdopodobne reakcje rynku, dostawców i odbiorców.

Jeżeli potrzebna jest ocena ekspozycji branży na CBAM, analiza scenariuszy kosztowych lub wsparcie w interpretacji skutków rynkowych, warto skontaktować się z PMR Market Experts i skorzystać z doradztwa dopasowanego do specyfiki rynku oraz łańcucha dostaw.

INNE WPISY BLOGOWE:

18.11.2026

Branża motoryzacyjna w Polsce: dostawcy części w transformacji elektrycznej

Transformacja napędów zmienia nie tylko ofertę producentów samochodów, lecz także...

16.11.2026

Wynajem długoterminowy samochodów: jak floty firmowe i klienci indywidualni zmieniają rynek

Wynajem długoterminowy samochodów przestał być wyłącznie narzędziem zarządzania flotą dużych...

14.11.2026

Biometan i biogazownie w Polsce: kiedy rynek przejdzie z pilotaży do skali

Biogazownie przestają być postrzegane wyłącznie jako instalacje służące zagospodarowaniu odpadów...

12.11.2026

Ciepłownictwo w Polsce: dekarbonizacja, inwestycje i rynek dla dostawców technologii

Ciepłownictwo systemowe znajduje się dziś w punkcie, w którym decyzje...

10.11.2026

Morska energetyka wiatrowa: łańcuch dostaw, porty i miejsce dla polskich firm

Morska energetyka wiatrowa nie jest wyłącznie projektem energetycznym realizowanym daleko...

08.11.2026

Elektrownia jądrowa w Polsce: local content i szansa dla krajowych poddostawców

Budowa elektrowni jądrowej jest przedsięwzięciem energetycznym, ale z perspektywy rynku...

06.11.2026

Branża TSL w Polsce: pakiet mobilności, koszty i konsolidacja przewoźników

Transport, spedycja i logistyka pozostają jednym z najważniejszych obszarów polskiej...

04.11.2026

Umowa UE-Mercosur: które segmenty polskiego rolnictwa i przetwórstwa stracą, a które zyskają

Uzgodniona politycznie w grudniu 2024 r. umowa handlowa między Unią...