Mechanizm CBAM zmienia warunki konkurowania między towarami produkowanymi w Unii Europejskiej a częścią importu spoza niej. W fazie docelowej koszt emisji wbudowanych w importowany produkt przestaje być wyłącznie zagadnieniem raportowym. Staje się elementem ceny zakupu, negocjacji handlowych, wyboru dostawców i planowania marży.
Dla polskich przedsiębiorstw kluczowe będzie nie tylko ustalenie, czy sprowadzany towar znajduje się w zakresie CBAM. Równie ważne okaże się zrozumienie, jak emisyjność dostawcy, cena uprawnień w unijnym systemie EU ETS oraz możliwość odliczenia ceny emisji rzeczywiście zapłaconej w kraju pochodzenia wpłyną na faktyczny koszt importu. Konsekwencje odczują zarówno bezpośredni importerzy, jak i firmy kupujące materiały od importerów lub krajowych dystrybutorów.
CBAM, czyli unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, ma ograniczać ryzyko przenoszenia produkcji do państw o mniej restrykcyjnej polityce klimatycznej. Mechanizm obejmuje wybrane towary szczególnie narażone na zjawisko carbon leakage, czyli ucieczkę emisji poza Unię Europejską.
Okres przejściowy CBAM rozpoczął się w październiku 2023 r. i trwał do końca 2025 r.; służył przede wszystkim raportowaniu emisji wbudowanych w import. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 faza docelowa rozpoczęła się 1 stycznia 2026 r. W tym modelu obowiązek nie ogranicza się już do przekazywania danych. Importerzy będą musieli rozliczać emisje poprzez zakup i umarzanie certyfikatów CBAM. Rozliczenie importu dokonanego w 2026 r. nastąpi w deklaracji CBAM składanej w 2027 r.
Cena certyfikatów jest powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS. Oznacza to, że koszt graniczny nie będzie stały. Będzie zależeć zarówno od zmian na rynku uprawnień, jak i od śladu emisyjnego konkretnego producenta spoza UE.
Zakres mechanizmu został określony w przepisach unijnych przez wskazanie grup towarowych i kodów celnych. W fazie docelowej szczególne znaczenie będą miały sektory, których produkcja wiąże się z wysoką emisją gazów cieplarnianych oraz intensywnym zużyciem energii.
Do podstawowych grup objętych CBAM należą:
Zakres nie powinien być oceniany wyłącznie na poziomie ogólnej nazwy produktu. Dla przedsiębiorstwa importującego decydujące znaczenie ma klasyfikacja celna towaru. Dwa podobne handlowo wyroby mogą podlegać innym obowiązkom, jeżeli znajdują się pod różnymi kodami CN.
Nie każdy przywóz towaru z wymienionych grup będzie jednak objęty pełnymi obowiązkami CBAM. Znaczenie mają m.in. wyłączenia dotyczące określonych państw i terytoriów, wartość niektórych przesyłek oraz próg 50 ton netto towarów CBAM importowanych rocznie przez importera, z wyjątkami dotyczącymi energii elektrycznej i wodoru.
Stal i aluminium są materiałami bazowymi dla wielu gałęzi przemysłu. Są wykorzystywane między innymi w budownictwie, produkcji maszyn, motoryzacji, przemyśle AGD, energetyce, produkcji konstrukcji oraz w opakowaniach. Nawet gdy firma nie importuje metalu bezpośrednio, może odczuć skutki CBAM poprzez wyższe ceny oferowane przez krajowych przetwórców i dystrybutorów.
W przypadku tych materiałów szczególne znaczenie będzie miało źródło pochodzenia, technologia produkcji oraz wiarygodność danych o emisjach. Dostawca stosujący bardziej emisyjny proces technologiczny może przestać być konkurencyjny cenowo, mimo atrakcyjnej ceny bazowej produktu.
Jedno zdanie wystarcza, by oddzielić ten temat od dyskusji o producentach krajowych: wpływ EU ETS na koszty cementowni jest odrębnym zagadnieniem, natomiast CBAM dotyczy przede wszystkim warunków konkurencji w imporcie towarów spoza UE.
Najbardziej bezpośrednio mechanizm odczują podmioty dokonujące przywozu towarów objętych CBAM spoza Unii Europejskiej, jeżeli przywóz nie korzysta z przewidzianych wyłączeń. W praktyce mogą to być producenci sprowadzający surowce do dalszego przetworzenia, dystrybutorzy materiałów przemysłowych, przedsiębiorstwa budowlane realizujące zakupy transgraniczne oraz firmy handlowe działające w łańcuchach dostaw wielu branż.
Na ryzyko szczególnie narażone będą przedsiębiorstwa, które kupują towary w modelu opartym głównie na cenie zakupu i krótkoterminowym porównywaniu ofert. W fazie docelowej niższa cena u dostawcy może zostać zniwelowana przez koszt certyfikatów oraz wydatki związane z pozyskaniem i weryfikacją danych emisyjnych.
Formalnie obowiązek będzie spoczywał na upoważnionym zgłaszającym CBAM, którym co do zasady jest importer mający siedzibę w UE albo pośredni przedstawiciel celny działający w odpowiednim modelu. Ekonomicznie koszt może jednak przechodzić dalej w łańcuchu wartości. Dostawca materiału może uwzględnić go w cenie, a nabywca wykorzystujący stal, aluminium czy nawozy może przenieść część obciążeń na cenę gotowego produktu.
W rezultacie CBAM może oddziaływać również na firmy, które nie składają zgłoszeń celnych. Dotyczy to między innymi wykonawców budowlanych, producentów urządzeń, firm wytwarzających komponenty metalowe oraz przedsiębiorstw rolnych kupujących nawozy.
Skala przenoszenia kosztów będzie zależeć od siły negocjacyjnej stron, konkurencji na danym rynku, dostępności alternatywnych dostawców oraz możliwości zastąpienia importu dostawą unijną. W sektorach o niskiej marży nawet częściowe przeniesienie kosztu może istotnie zmienić rentowność kontraktów.
Nie istnieje jedna stawka CBAM dla wszystkich towarów i krajów pochodzenia. Koszt będzie wynikał z połączenia parametrów regulacyjnych oraz handlowych. Z perspektywy zarządczej konieczne jest więc analizowanie scenariuszy, a nie stosowanie jednolitego narzutu do całego importu.
Najważniejsze czynniki wpływające na koszt to:
Największym wyzwaniem nie musi być sam zakup certyfikatów. W wielu przypadkach trudniejsza okaże się ocena jakości danych przekazywanych przez producenta. Brak szczegółowych informacji o emisjach może ograniczać możliwość porównania dostawców i zwiększać ryzyko błędnej wyceny kontraktu.
Mechanizm będzie wzmacniał znaczenie kryteriów innych niż cena jednostkowa. W procesach zakupowych warto uwzględniać całkowity koszt dostawy, obejmujący cenę towaru, logistykę, ryzyko taryfowe, koszt emisji oraz jakość dokumentacji pochodzącej od producenta.
Przedsiębiorstwa mogą częściej rozważać dywersyfikację geograficzną dostaw, zmianę specyfikacji materiałowej, zawieranie dłuższych umów z dostawcami o niższej emisyjności lub zwiększenie udziału dostawców unijnych. Nie oznacza to automatycznie, że import straci sens ekonomiczny. Oznacza natomiast, że porównanie ofert musi być prowadzone według nowych kryteriów.
W polskich analizach pomocnicze mogą być badania prowadzone m.in. przez niezależną agencję badawczą Hume’s Institute. Dane makroekonomiczne, sektorowe oraz informacje o zachowaniach dostawców pomagają ocenić, czy CBAM będzie przejściowym kosztem, czy trwałym czynnikiem zmieniającym układ rynku.
Analiza powinna zaczynać się od mapy importu, a nie od ogólnej oceny branży. Należy wskazać towary objęte mechanizmem, kraje pochodzenia, dostawców oraz udział tych zakupów w kosztach sprzedaży. Dopiero na tej podstawie można ocenić wrażliwość marży na zmianę parametrów emisyjnych.
Praktyczne działania mogą obejmować:
Ważne jest także połączenie analizy regulacyjnej z analizą rynku. Sam obowiązek formalny nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy konkurenci korzystają z tych samych źródeł dostaw, czy posiadają dostęp do mniej emisyjnych materiałów oraz czy mogą skuteczniej przenieść koszt na klientów.
CBAM należy traktować jako jeden z czynników wpływających na podaż, ceny i konkurencyjność, obok kosztów energii, kursów walut, polityki handlowej oraz kondycji gospodarczej odbiorców. Z tego powodu szczególnie użyteczne są analizy łączące perspektywę regulacyjną z realiami konkretnego sektora.
PMR Market Experts publikuje cykliczne raporty branżowe, które mogą wspierać ocenę popytu, struktury konkurencji i trendów kosztowych. Przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych lub zakupowych istotne są również prognozy rynkowe, pozwalające analizować możliwe kierunki rozwoju rynku w różnych scenariuszach.
CBAM w fazie docelowej zmienia znaczenie emisyjności importu. Nie będzie ona wyłącznie wskaźnikiem środowiskowym, lecz parametrem wpływającym na cenę, warunki handlowe i pozycję konkurencyjną przedsiębiorstwa. Najsilniej odczują to bezpośredni importerzy objętych towarów, w szczególności stali, aluminium, nawozów, cementu, energii elektrycznej i wodoru, ale skutki będą widoczne również w kolejnych ogniwach łańcucha dostaw.
Największą przewagę zyskają firmy, które odpowiednio wcześnie ustalą ekspozycję na CBAM, zweryfikują dane od dostawców i włączą koszt emisji do zarządzania zakupami oraz polityki cenowej. Warto badać nie tylko obecne koszty, lecz także prawdopodobne reakcje rynku, dostawców i odbiorców.
Jeżeli potrzebna jest ocena ekspozycji branży na CBAM, analiza scenariuszy kosztowych lub wsparcie w interpretacji skutków rynkowych, warto skontaktować się z PMR Market Experts i skorzystać z doradztwa dopasowanego do specyfiki rynku oraz łańcucha dostaw.
INNE WPISY BLOGOWE: